Hỏi đáp pháp luật: Hình sự

Question 1

Bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự?

Accepted Answer

Người từ đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật Hình sự có quy định khác, theo khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH).

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều 123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304, theo khoản 2 Điều 12.

Tội phạm rất nghiêm trọng có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 7 năm đến 15 năm tù. Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có mức cao nhất từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình (khoản 1 Điều 9).

Không áp dụng tù chung thân và tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, theo Điều 39 và khoản 2 Điều 40.

Question 2

Tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng khác nhau thế nào?

Accepted Answer

Bốn loại tội phạm khác nhau ở mức cao nhất của khung hình phạt, theo khoản 1 Điều 9 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH):

- Ít nghiêm trọng: mức cao nhất là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 3 năm.
- Nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 3 năm đến 7 năm tù.
- Rất nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 7 năm đến 15 năm tù.
- Đặc biệt nghiêm trọng: mức cao nhất từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Việc phân loại căn cứ vào khung hình phạt, không gán chung một loại cho toàn bộ tội có nhiều khung. Chẳng hạn, khoản 1 Điều 173 có mức cao nhất là 3 năm tù, thuộc loại ít nghiêm trọng; khoản 3 Điều 173 có mức cao nhất là 15 năm tù, thuộc loại rất nghiêm trọng.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng với bốn loại tội phạm là 5, 10, 15 và 20 năm, theo khoản 2 Điều 27. Thời hiệu tính từ ngày tội phạm được thực hiện và có thể được tính lại (khoản 3 Điều 27).

Question 3

Tội trộm cắp tài sản bị xử phạt thế nào?

Accepted Answer

Tội trộm cắp tài sản có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù, với khung tù cao nhất từ 12 năm đến 20 năm, theo Điều 173 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH).

- Khoản 1: tài sản từ 2 triệu đến dưới 50 triệu đồng, hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp tại điểm a, b, c, d, đ khoản này, bị cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Khoản 2: tù từ 2 năm đến 7 năm nếu có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; tài sản từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm; hành hung để tẩu thoát; tài sản là bảo vật quốc gia; hoặc tái phạm nguy hiểm.
- Khoản 3: tù từ 7 năm đến 15 năm nếu tài sản từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
- Khoản 4: tù từ 12 năm đến 20 năm nếu tài sản từ 500 triệu đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Các trường hợp dưới 2 triệu đồng vẫn bị xử lý theo khoản 1 gồm: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội này hoặc tội khác nêu tại điểm b, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ; tài sản là di vật, cổ vật.

Theo khoản 5 Điều 173, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đến 50 triệu đồng.

Question 4

Phòng vệ chính đáng là gì? Khi nào được coi là vượt quá phòng vệ?

Accepted Answer

Phòng vệ chính đáng là chống trả một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm để bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, cơ quan, tổ chức. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm, theo khoản 1 Điều 22 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH).

Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự (khoản 2 Điều 22).

Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, theo điểm c khoản 1 Điều 51. Một số tội có quy định riêng tại Điều 126 và Điều 136.

Về dân sự, người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường. Người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường cho người bị thiệt hại, theo Điều 594 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13.

Question 5

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là bao lâu?

Accepted Answer

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là 5, 10, 15 hoặc 20 năm tùy loại tội phạm, tính từ ngày tội phạm được thực hiện, theo Điều 27 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13:

- 5 năm: tội ít nghiêm trọng (mức cao nhất của khung hình phạt đến 3 năm tù).
- 10 năm: tội nghiêm trọng (mức cao nhất từ trên 3 năm đến 7 năm tù).
- 15 năm: tội rất nghiêm trọng (mức cao nhất từ trên 7 năm đến 15 năm tù).
- 20 năm: tội đặc biệt nghiêm trọng (mức cao nhất từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình).

Theo Điều 28 Bộ luật Hình sự (Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH), không áp dụng thời hiệu đối với các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII); các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh (Chương XXVI); tội tham ô tài sản thuộc khoản 3 và khoản 4 Điều 353; tội nhận hối lộ thuộc khoản 3 và khoản 4 Điều 354.

Nếu trong thời hạn quy định tại khoản 2 Điều 27, người phạm tội lại phạm tội mới mà mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội mới trên 1 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại từ ngày phạm tội mới. Cũng theo khoản 3 Điều 27, người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã thì thời hiệu tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Question 6

Án treo là gì? Điều kiện được hưởng án treo?

Accepted Answer

Án treo không phải là hình phạt mà là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, theo Điều 65 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 và Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP. Người bị kết án không phải vào trại giam nhưng phải chấp hành thời gian thử thách tại cộng đồng.

Người bị phạt tù có thể được xem xét cho hưởng án treo khi có đủ các điều kiện sau, theo Điều 2 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP:
- Bị phạt tù không quá 3 năm.
- Có nhân thân tốt.
- Có từ 02 tình tiết giảm nhẹ trở lên, trong đó có ít nhất 01 tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51, và không có tình tiết tăng nặng thuộc khoản 1 Điều 52. Nếu có tình tiết tăng nặng thì số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên, trong đó có ít nhất 01 tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51.
- Có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định.
- Xét thấy không cần thiết phải bắt chấp hành hình phạt tù.

Thời gian thử thách từ 1 đến 5 năm do Tòa án ấn định; theo Điều 4 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, mức này bằng hai lần mức hình phạt tù, nhưng không dưới 1 năm và không quá 5 năm. Trong thời gian thử thách, nếu cố ý vi phạm nghĩa vụ theo Luật Thi hành án hình sự từ 02 lần trở lên, Tòa án có thể buộc người đó chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Nếu phạm tội mới, Tòa án buộc người đó chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo Điều 56.

Question 7

Đánh người gây thương tích bao nhiêu phần trăm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Accepted Answer

Cố ý gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng có tình tiết luật định, thuộc khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH). Người phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.

- Khoản 2: tù từ 02 năm đến 06 năm, gồm tỷ lệ từ 31% đến 60%; 02 người trở lên mà mỗi người từ 11% đến 30%; phạm tội 02 lần trở lên; tái phạm nguy hiểm; hoặc từ 11% đến 30% kèm tình tiết tại các điểm a đến k khoản 1.
- Khoản 3: tù từ 05 năm đến 10 năm, gồm tỷ lệ từ 61% trở lên (trừ trường hợp tại điểm b khoản 4); 02 người trở lên mà mỗi người từ 31% đến 60%; hoặc kèm tình tiết nói trên thì từ 31% đến 60%, hay 02 người trở lên mà mỗi người từ 11% đến 30%.
- Khoản 4: tù từ 07 năm đến 14 năm, gồm làm chết người; gây biến dạng vùng mặt với tỷ lệ từ 61% trở lên; 02 người trở lên mà mỗi người từ 61% trở lên; hoặc kèm tình tiết nói trên thì từ 61% trở lên, hay 02 người trở lên mà mỗi người từ 31% đến 60%.
- Khoản 5: tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, gồm làm chết 02 người trở lên; hoặc 02 người trở lên mà mỗi người từ 61% trở lên kèm tình tiết nói trên.

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội này ở các khung từ khoản 3 trở lên (khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự); người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 12.

Vụ án thuộc khoản 1 Điều 134 chỉ được khởi tố khi bị hại yêu cầu, hoặc người đại diện yêu cầu nếu bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết, theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13.

Question 8

Lừa đảo chiếm đoạt bao nhiêu tiền thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Accepted Answer

Dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc trường hợp luật định, thuộc khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 12/2017/QH14). Người phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Các trường hợp dưới 2.000.000 đồng vẫn thuộc khoản 1 gồm:
- Đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm.
- Đã bị kết án về tội này hoặc các tội tại Điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175, 290, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
- Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
- Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của bị hại và gia đình họ.

Theo các khoản 2, 3, 4 Điều 174, chiếm đoạt từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng bị tù từ 02 năm đến 07 năm; từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng bị tù từ 07 năm đến 15 năm; từ 500.000.000 đồng trở lên bị tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội tại Điều 174, theo Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 12.

Question 9

Đánh bạc bao nhiêu tiền thì bị xử lý hình sự, dưới mức đó bị phạt thế nào?

Accepted Answer

Đánh bạc trái phép được thua bằng tiền hoặc hiện vật trị giá từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng thuộc khoản 1 Điều 321 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 12/2017/QH14). Hình phạt là phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Dưới 5.000.000 đồng vẫn bị xử lý theo khoản 1 nếu người đánh bạc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc hành vi tại Điều 322 mà còn vi phạm; hoặc đã bị kết án về tội tại Điều 321 hoặc Điều 322, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Theo khoản 2 Điều 321, tù từ 03 năm đến 07 năm áp dụng khi có một trong các trường hợp:
- Có tính chất chuyên nghiệp.
- Tiền hoặc hiện vật dùng đánh bạc từ 50.000.000 đồng trở lên.
- Sử dụng mạng internet, mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội.
- Tái phạm nguy hiểm.

Theo Điều 12, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội này; người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo khoản 1 Điều 12.

Khi chưa đến mức truy cứu, mua số lô, số đề bị phạt từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng; đánh bạc trái phép như xóc đĩa, tá lả, tài xỉu bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng, theo khoản 1, khoản 2 Điều 36 Nghị định 282/2025/NĐ-CP. Tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc là tội riêng tại Điều 322 Bộ luật Hình sự, có ngưỡng khác.

Question 10

Tàng trữ ma túy bao nhiêu gam thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Accepted Answer

Tàng trữ trái phép chất ma túy mà không nhằm mua bán, vận chuyển, sản xuất bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đạt ngưỡng tùy loại chất, với mức tù từ 03 năm đến 05 năm theo khoản 1 Điều 249 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (đã sửa đổi bởi Luật 12/2017/QH14), được sửa đổi tiếp bởi Luật 86/2025/QH15.

Một số ngưỡng tại khoản 1:
- Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Amphetamine, Ketamine, Fentanyl, MDMA hoặc XLR-11: từ 0,1 gam đến dưới 05 gam.
- Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca: từ 01 gam đến dưới 500 gam.
- Chất ma túy khác ở thể rắn: từ 01 gam đến dưới 20 gam; ở thể lỏng: từ 10 mililít đến dưới 100 mililít.

Các điểm d, đ, e còn quy định ngưỡng với bộ phận cây có chứa chất ma túy và quả thuốc phiện; điểm i quy định trường hợp có từ 02 chất ma túy trở lên mà tổng khối lượng hoặc thể tích tương đương.

Dưới ngưỡng vẫn có thể bị truy cứu theo điểm a khoản 1 nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi tại Điều 249 mà còn vi phạm, hoặc đã bị kết án về tội tại Điều 249, 248, 250, 251, 252, 256a, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Tàng trữ chất ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng theo điểm a khoản 2 Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP.

Tàng trữ nhằm mua bán thuộc Điều 251. Theo điểm c khoản 1 Điều 4 Luật 86/2025/QH15, quy định không có lợi cho người phạm tội không áp dụng với hành vi xảy ra trước 0 giờ ngày 01/7/2025.

Question 11

Đánh nhau, gây rối trật tự nơi công cộng bị phạt tiền hay bị đi tù?

Accepted Answer

Đánh nhau, gây rối trật tự công cộng có thể bị phạt hành chính hoặc xử lý hình sự, tùy hành vi và hậu quả.

Nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân bị phạt tiền theo Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP:
- Gây rối trật tự công cộng: từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng theo điểm a khoản 4, trừ hành vi tại điểm c khoản 4 và điểm b khoản 5.
- Gây rối mà mang theo công cụ, đồ vật, phương tiện khác có khả năng sát thương: từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng theo điểm b khoản 5.
- Cố ý gây thương tích: từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng theo điểm a khoản 5, trừ trường hợp tại khoản 2 và điểm b khoản 3 Điều 37 Nghị định 282 (xâm hại sức khỏe thành viên gia đình); đủ điều kiện thì xử lý hình sự theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13.

Theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 282, các mức phạt này áp dụng cho cá nhân; tổ chức có cùng hành vi bị phạt gấp 02 lần.

Theo khoản 1 Điều 318 Bộ luật Hình sự, người gây rối trật tự công cộng bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù từ 03 tháng đến 02 năm nếu gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; đã bị xử phạt về hành vi này mà còn vi phạm; hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Khoản 2 quy định tù từ 02 năm đến 07 năm, như khi phạm tội có tổ chức.

Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không chịu trách nhiệm hình sự về tội tại Điều 318, nhưng nếu gây thương tích thì vẫn có thể chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 134 ở khung rất nghiêm trọng trở lên (khoản 2 Điều 12). Người từ đủ 16 tuổi áp dụng khoản 1 Điều 12.

Question 12

Sau khi chấp hành xong án bao lâu thì được xóa án tích?

Accepted Answer

Người bị kết án khi đã đủ 18 tuổi đương nhiên được xóa án tích sau thời hạn 01 năm, 02 năm, 03 năm hoặc 05 năm tùy hình phạt và điều kiện luật định, theo Điều 70 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13. Quy định này không áp dụng với tội thuộc Chương XIII, Chương XXVI.

Theo khoản 2 Điều 70, từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người bị kết án phải chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn:
- 01 năm nếu bị cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù nhưng được hưởng án treo.
- 02 năm nếu bị phạt tù đến 05 năm.
- 03 năm nếu bị phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm.
- 05 năm nếu bị phạt tù từ trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình nhưng đã được giảm án.

Theo khoản 1 Điều 73, thời hạn này căn cứ vào hình phạt chính đã tuyên. Với tội thuộc Chương XIII, Chương XXVI, Tòa án quyết định xóa án tích theo Điều 71 (sửa đổi bởi Luật 12/2017/QH14).

Người bị kết án khi chưa đủ 18 tuổi áp dụng Điều 127 Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15: tùy trường hợp, người đó được coi là không có án tích hoặc đương nhiên được xóa án tích với thời hạn ngắn hơn.

Question 13

Thời hạn tạm giữ và tạm giam để điều tra tối đa là bao lâu?

Accepted Answer

Tạm giữ không quá 03 ngày và có thể gia hạn; thời hạn tạm giam để điều tra tùy loại tội phạm, có quy định riêng cho người chưa thành niên.

Theo Điều 118 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 99/2025/QH15), thời hạn tạm giữ tính từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận hoặc áp giải người bị giữ, bị bắt về trụ sở, hoặc từ khi Cơ quan điều tra ra quyết định tạm giữ người tự thú, đầu thú. Khi cần thiết được gia hạn không quá 03 ngày; trường hợp đặc biệt được gia hạn lần hai không quá 03 ngày. Mọi lần gia hạn phải được Viện kiểm sát phê chuẩn.

Thời hạn tạm giam để điều tra theo khoản 1, khoản 2 Điều 173:
- Tội ít nghiêm trọng: không quá 02 tháng, gia hạn một lần không quá 01 tháng.
- Tội nghiêm trọng: không quá 03 tháng, gia hạn một lần không quá 02 tháng.
- Tội rất nghiêm trọng: không quá 04 tháng, gia hạn một lần không quá 03 tháng.
- Tội đặc biệt nghiêm trọng: không quá 04 tháng, gia hạn hai lần, mỗi lần không quá 04 tháng.

Viện kiểm sát gia hạn khi vụ án có nhiều tình tiết phức tạp và không có căn cứ thay đổi hoặc hủy bỏ tạm giam. Khoản 5, khoản 6 Điều 173 có ngoại lệ gia hạn thêm hoặc tạm giam đến khi kết thúc điều tra.

Theo khoản 3 Điều 137, khoản 5 Điều 138 Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15, người từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi chỉ được gia hạn tạm giữ một lần không quá 03 ngày; tạm giam không quá một nửa thời hạn tương ứng, trừ trường hợp tại khoản 8 Điều 151 Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Question 14

Người bị bắt, bị tạm giữ có quyền mời luật sư từ khi nào?

Accepted Answer

Người bị bắt, bị tạm giữ có quyền nhờ người bào chữa. Luật sư được tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan luật định hoặc từ khi có quyết định tạm giữ, theo Điều 58, Điều 59 và Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13.

Trụ sở nêu tại Điều 74 là trụ sở của Cơ quan điều tra hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền quyết định để người bào chữa tham gia từ khi kết thúc điều tra.

Theo điểm a khoản 2 Điều 78, khi đăng ký bào chữa, luật sư phải xuất trình Thẻ luật sư kèm bản sao có chứng thực và giấy yêu cầu luật sư của người bị buộc tội hoặc của người đại diện, người thân thích của họ.

Theo khoản 4 Điều 78, trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra. Nếu đủ điều kiện, cơ quan này vào sổ đăng ký bào chữa và gửi ngay văn bản thông báo người bào chữa; nếu không đủ điều kiện thì từ chối và nêu rõ lý do bằng văn bản.

Theo Điều 58, người bị giữ khẩn cấp, bị bắt quả tang hoặc bị bắt theo quyết định truy nã không buộc phải khai chống lại chính mình hoặc nhận mình có tội; người bị tạm giữ có quyền này theo Điều 59.

Question 15

Tố giác tội phạm ở đâu và thời hạn giải quyết là bao lâu?

Accepted Answer

Có thể tố giác tội phạm tại Công an cấp xã, Đồn Công an, Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát. Thời hạn giải quyết thông thường là 20 ngày kể từ khi Cơ quan điều tra nhận tố giác, theo Điều 145, Điều 146 và Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 02/2021/QH15 và Luật 99/2025/QH15).

Theo khoản 4 Điều 144, tố giác có thể bằng lời hoặc bằng văn bản. Theo khoản 1 Điều 145, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận tố giác.

Sau khi tiếp nhận:
- Công an cấp xã, Đồn Công an phải lập biên bản tiếp nhận, kiểm tra, xác minh sơ bộ và chuyển ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền (khoản 3 Điều 146).
- Viện kiểm sát và cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận phải chuyển ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền (khoản 2, khoản 4 Điều 146).

Theo khoản 1 Điều 147, cơ quan có thẩm quyền giải quyết phải kiểm tra, xác minh và ra quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết. Theo khoản 2 Điều 147, vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải xác minh tại nhiều địa điểm thì thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 02 tháng; nếu chưa thể kết thúc, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần không quá 02 tháng.

Theo khoản 4 Điều 145, cơ quan giải quyết phải thông báo kết quả cho người tố giác.

Question 16

Bị hại bãi nại, rút yêu cầu khởi tố thì vụ án hình sự có bị đình chỉ không?

Accepted Answer

Có, nhưng chỉ với tội thuộc diện khởi tố theo yêu cầu của bị hại: vụ án phải được đình chỉ khi người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu, trừ trường hợp rút trái ý muốn do bị ép buộc, cưỡng bức, theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 02/2021/QH15).

Theo khoản 1 Điều 155, diện này chỉ gồm tội phạm tại khoản 1 các Điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155 và 156 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật 12/2017/QH14). Người có quyền yêu cầu là bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết.

Theo khoản 2 Điều 155, nếu có căn cứ xác định việc rút yêu cầu trái ý muốn do bị ép buộc, cưỡng bức, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng. Theo khoản 3 Điều 155, người đã rút yêu cầu không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút do bị ép buộc, cưỡng bức.

Với các trường hợp khác, Điều 155 không coi việc bãi nại là căn cứ đình chỉ vụ án. Theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ; theo khoản 2 Điều 51, Tòa án có thể coi tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ nhưng phải ghi rõ lý do trong bản án.

Question 17

Cướp tài sản bị phạt tù bao nhiêu năm? Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi cướp tài sản có bị xử lý hình sự không?

Accepted Answer

Cướp tài sản có khung cơ bản từ 03 năm đến 10 năm tù. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi có thể chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13:
- Khoản 1 áp dụng với người dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản.
- Khoản 2 quy định tù từ 07 năm đến 15 năm; khoản 4 quy định tù từ 18 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân, trong đó có trường hợp chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên.
- Người chuẩn bị phạm tội bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 5.

Theo khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chịu trách nhiệm về tội này khi thuộc loại rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng; người ở độ tuổi này chuẩn bị cướp tài sản cũng phải chịu trách nhiệm theo khoản 3 Điều 14.

Với người chưa thành niên, Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15 quy định:
- Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình (khoản 3 Điều 12).
- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị phạt tù tối đa không quá hai phần năm mức phạt tù luật quy định; nếu khung có tù chung thân hoặc tử hình thì tối đa 09 năm tù (khoản 3 Điều 119).
- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng có thể được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng theo Điều 37, trừ các trường hợp tại khoản 1 và khoản 3 Điều 38 (khoản 1 loại trừ tội đặc biệt nghiêm trọng).

Question 18

Đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc người khác đưa tiền (tống tiền) bị xử lý thế nào?

Accepted Answer

Tống tiền có thể bị xử lý về tội cưỡng đoạt tài sản, với khung cơ bản từ 01 năm đến 05 năm tù theo khoản 1 Điều 170 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13. Tội này áp dụng với người đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản; khoản 1 không đặt ngưỡng giá trị tài sản.

Các khung tăng nặng tại Điều 170:
- Từ 03 năm đến 10 năm tù theo khoản 2, nếu có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc thuộc trường hợp khác tại khoản này.
- Từ 07 năm đến 15 năm tù theo khoản 3, nếu chiếm đoạt từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
- Từ 12 năm đến 20 năm tù theo khoản 4, nếu chiếm đoạt từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Nếu cưỡng đoạt tài sản nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng theo điểm e khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP.

Question 19

Vay tiền rồi bỏ trốn hoặc có tiền mà cố tình không trả có bị đi tù không?

Accepted Answer

Vay tiền rồi bỏ trốn để chiếm đoạt, hoặc đến hạn có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả, có thể bị phạt tù theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH). Vay rồi dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại cũng thuộc khoản 1 Điều này.

Theo khoản 1 Điều 175, người chiếm đoạt từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm. Chiếm đoạt dưới 4.000.000 đồng vẫn có thể bị xử lý nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản.
- Đã bị kết án về tội này hoặc một số tội chiếm đoạt tài sản khác, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
- Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

Các khung theo giá trị tài sản tại khoản 2, 3, 4 Điều 175:
- Từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng: tù từ 02 năm đến 07 năm.
- Từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng: tù từ 05 năm đến 12 năm.
- Từ 500.000.000 đồng trở lên: tù từ 12 năm đến 20 năm.

Nếu hành vi thuộc điểm c khoản 1 Điều 18 Nghị định 282/2025/NĐ-CP nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Question 20

Bịa đặt, loan truyền điều sai sự thật về người khác bị xử lý thế nào?

Accepted Answer

Bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác có thể cấu thành tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13.

Khoản 1 Điều 156 còn áp dụng với việc bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền. Hình phạt theo khoản 1 là phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Các khung nặng hơn:
- Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội: tù từ 01 năm đến 03 năm theo khoản 2 Điều 156.
- Phạm tội vì động cơ đê hèn: tù từ 03 năm đến 07 năm theo khoản 3 Điều 156.

Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13, chỉ trường hợp thuộc khoản 1 Điều 156 mới khởi tố theo yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện thuộc diện luật quy định. Khi người đã yêu cầu rút yêu cầu, vụ án phải đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định việc rút do bị ép buộc, cưỡng bức.

Question 21

Chửi bới, xúc phạm danh dự người khác bị phạt hành chính hay bị truy cứu tội làm nhục người khác?

Accepted Answer

Xúc phạm danh dự, nhân phẩm có thể bị phạt hành chính; nếu xúc phạm nghiêm trọng thì có thể bị truy cứu tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13.

Mức phạt hành chính đối với cá nhân theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP:
- Xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác: từ 3.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng theo điểm a khoản 3 Điều 8, trừ các trường hợp riêng về người thi hành công vụ và thành viên gia đình.
- Lăng mạ, chì chiết hoặc cố ý xúc phạm thành viên gia đình: từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng theo Điều 39, trừ trường hợp tại khoản 2 Điều này.
- Tiết lộ, phát tán đời tư của thành viên gia đình nhằm xúc phạm: từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.

Theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật Hình sự, hình phạt là cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Dùng mạng để phạm tội bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm theo khoản 2.

Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13, chỉ khoản 1 của tội này thuộc diện khởi tố theo yêu cầu bị hại hoặc người đại diện thuộc diện luật quy định.

Question 22

Tự ý xông vào nhà, khám xét hoặc đuổi người khác ra khỏi chỗ ở có bị truy cứu tội xâm phạm chỗ ở không?

Accepted Answer

Xâm nhập, khám xét hoặc đuổi người khác khỏi chỗ ở trái pháp luật có thể bị truy cứu tội xâm phạm chỗ ở của người khác theo Điều 158 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH).

Khoản 1 Điều 158 quy định phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc tù từ 03 tháng đến 02 năm đối với các hành vi:
- Khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác.
- Đuổi trái pháp luật người khác ra khỏi chỗ ở của họ.
- Chiếm giữ chỗ ở hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hoặc người đang quản lý hợp pháp vào chỗ ở của họ.
- Xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác.

Các hành vi khám xét, đuổi, xâm nhập phải là trái pháp luật.

Mức tù từ 01 năm đến 05 năm áp dụng khi có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội 02 lần trở lên, làm người bị xâm phạm chỗ ở tự sát hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, theo khoản 2 Điều 158. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 3 Điều 158.

Question 23

Quan hệ tình dục với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi dù hai bên tự nguyện có phạm tội không?

Accepted Answer

Có, nếu người thực hiện đủ 18 tuổi trở lên thì sự tự nguyện không loại trừ trách nhiệm hình sự theo Điều 145 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH).

Khoản 1 Điều 145 quy định giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, nếu không thuộc Điều 142 và Điều 144, bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Khoản 2 Điều 145 quy định tù từ 03 năm đến 10 năm khi thuộc một trong các trường hợp như phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên, có tính chất loạn luân, làm nạn nhân có thai.

Người dưới 18 tuổi không phải chủ thể của tội tại khoản 1 Điều 145. Tuy vậy, nếu trái ý muốn của người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, hoặc người kia dưới 13 tuổi, thì người từ đủ 14 tuổi vẫn có thể bị xét theo Điều 142 và khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự. Khoản 1 Điều 142 có khung tù từ 07 năm đến 15 năm, là tội rất nghiêm trọng theo Điều 9.

Theo điểm a khoản 1 Điều 38 Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng về tội này không được xử lý chuyển hướng, trừ người đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án (khoản 3 Điều 37 của Luật này).

Điều 145 không thuộc các tội chỉ khởi tố theo yêu cầu bị hại, do đó rút yêu cầu không phải căn cứ đình chỉ theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13.

Question 24

Gây tai nạn giao thông làm chết người bị đi tù bao nhiêu năm? Bồi thường và được gia đình nạn nhân bãi nại có được miễn không?

Accepted Answer

Vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ làm chết người có khung cơ bản từ 01 năm đến 05 năm tù; bồi thường và bãi nại không tự động làm miễn trách nhiệm hình sự.

Theo khoản 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH), người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Làm chết 02 người, hoặc làm chết người kèm tình tiết như không có giấy phép lái xe, vượt nồng độ cồn, bỏ chạy, bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm theo khoản 2 Điều 260; làm chết 03 người trở lên bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm theo khoản 3.

Theo khoản 3 Điều 29 Bộ luật Hình sự, người thực hiện tội nghiêm trọng do vô ý hoặc tội ít nghiêm trọng có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được bị hại hoặc người đại diện hợp pháp tự nguyện hòa giải, đề nghị miễn.

Trường hợp thuộc khoản 1 Điều 260 có thể được xem xét nếu là tội nghiêm trọng do vô ý và đáp ứng các điều kiện này; khoản 2, 3 không thuộc diện này.

Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 101/2015/QH13, tội này không thuộc diện chỉ khởi tố theo yêu cầu bị hại, do đó bãi nại không tự động đình chỉ vụ án.

Question 25

Rủ bạn bè đến nhà sử dụng ma túy hoặc cho mượn chỗ để sử dụng ma túy bị tội gì?

Accepted Answer

Hành vi có thể bị xử lý về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy hoặc tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 255, Điều 256 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH).

Các khung của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy theo Điều 255:
- Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào: tù từ 03 năm đến 07 năm.
- Phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên, người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi, phụ nữ biết là có thai, người đang cai nghiện, tái phạm nguy hiểm hoặc một số trường hợp khác: tù từ 07 năm đến 15 năm theo khoản 2.
- Phạm tội đối với người dưới 13 tuổi, gây chết người hoặc gây tổn hại nặng cho sức khỏe: tù từ 15 năm đến 20 năm theo khoản 3.

Theo khoản 1 Điều 256, cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có hành vi khác chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy, nếu không thuộc Điều 255, bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Khoản 2 Điều 256 quy định tù từ 07 năm đến 15 năm nếu lợi dụng chức vụ, quyền hạn, phạm tội 02 lần trở lên, đối với người dưới 16 tuổi, đối với 02 người trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm.

Mức phạt hành chính đối với cá nhân theo Điều 30 Nghị định 282/2025/NĐ-CP:
- Sử dụng trái phép chất ma túy nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự: cảnh cáo hoặc phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng theo điểm a khoản 1.
- Môi giới, giúp sức hoặc hành vi khác giúp người khác sử dụng trái phép chất ma túy: phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng theo điểm a khoản 4.

Question 26

Biết người thân phạm tội mà không tố giác hoặc che giấu cho họ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Accepted Answer

Người thân thuộc danh sách luật định có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự khi che giấu hoặc không tố giác, trừ các trường hợp tại Điều 18, Điều 19 Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 (hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH). Danh sách gồm ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.

Che giấu tội phạm: theo khoản 2 Điều 18, người thân vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nếu che giấu tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng khác quy định tại Điều 389. Theo điểm d khoản 1 Điều 9, tội đặc biệt nghiêm trọng có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 15 năm đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Che giấu là không hứa hẹn trước, sau khi biết tội phạm đã thực hiện thì giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật hoặc cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý. Khung cơ bản tại Điều 389 là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 05 năm.

Không tố giác tội phạm: theo khoản 2 Điều 19, người thân vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội khác là tội đặc biệt nghiêm trọng. Theo khoản 2 Điều 390, người không tố giác nếu đã can ngăn người phạm tội hoặc hạn chế tác hại của tội phạm thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt.

Hình sự

Lĩnh vực khác