Hỏi đáp pháp luật: Tài nguyên và môi trường

Question 1

Dự án nào phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM)?

Accepted Answer

Dự án đầu tư nhóm I và dự án đầu tư nhóm II thuộc các điểm c, d, đ, e khoản 4 Điều 28 phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), theo khoản 1 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH), trừ trường hợp được miễn theo khoản 2 Điều 30, như dự án đầu tư công khẩn cấp hoặc dự án mà luật, nghị quyết của Quốc hội quy định không phải thực hiện ĐTM.

Dự án được phân nhóm theo tiêu chí môi trường tại khoản 1, khoản 2 Điều 28, gồm quy mô, công suất, loại hình; diện tích sử dụng đất, mặt nước, khu vực biển; yếu tố nhạy cảm về môi trường. Chính phủ ban hành danh mục loại dự án đầu tư theo khoản 7 Điều 28.

Vì vậy, không phải mọi dự án nhóm II đều phải thực hiện ĐTM. Phạm vi phải xác định theo đúng các điểm được khoản 1 Điều 30 dẫn chiếu và trường hợp miễn tại khoản 2 Điều 30.

Question 2

Quy định phân loại rác thải sinh hoạt hiện nay thế nào?

Accepted Answer

Theo Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH), rác sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân được phân loại thành 3 loại theo khoản 1 Điều 75:

- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế;
- Chất thải thực phẩm;
- Chất thải rắn sinh hoạt khác.

Giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác tính dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải đã phân loại. Không phân loại hoặc phân loại không đúng thì phải trả như đối với chất thải rắn sinh hoạt khác. Bản gốc của Luật quy định thực hiện chậm nhất ngày 31/12/2024; theo văn bản hợp nhất hiện hành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định lộ trình thực hiện việc phân loại và cách tính giá này (khoản 7 Điều 79).

Question 3

Tiền rác sinh hoạt của hộ gia đình được tính theo khối lượng như thế nào, không phân loại rác có phải trả nhiều hơn không?

Accepted Answer

Tiền thu gom, vận chuyển, xử lý rác sinh hoạt tính theo khối lượng hoặc thể tích chất thải đã phân loại, theo lộ trình do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại khoản 7 Điều 79 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH). Hộ gia đình, cá nhân không phân loại hoặc phân loại sai thì trả như đối với chất thải rắn sinh hoạt khác.

Cách tính cụ thể:

- Rác được phân thành chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; chất thải rắn sinh hoạt khác (Điều 75).
- Chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế và chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân đã phân loại riêng không phải trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý (khoản 1 Điều 79).
- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định hình thức và mức kinh phí; không có một mức tiền chung toàn quốc (khoản 6 Điều 79).

Hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm chi trả kinh phí dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải theo Điều 60.

Question 4

Dự án, cơ sở sản xuất nào phải có giấy phép môi trường và giấy phép có thời hạn bao lâu?

Accepted Answer

Dự án đầu tư nhóm I, II, III thuộc các trường hợp tại khoản 1 Điều 39 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH) phải có giấy phép môi trường. Thời hạn giấy phép là 07 năm hoặc 10 năm theo Điều 40, và có thể ngắn hơn nếu chủ dự án đề nghị.

Các trường hợp phải có giấy phép gồm:

- Phát sinh nước thải hoặc bụi, khí thải xả ra môi trường phải được xử lý khi vận hành chính thức theo quy định của Chính phủ;
- Nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất;
- Thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại.

Dự án, cơ sở hoạt động trước khi Luật có hiệu lực, có tiêu chí môi trường tương tự, cũng thuộc diện cấp phép theo Điều 39. Ngoại lệ không phải có giấy phép là dự án đầu tư công khẩn cấp và dự án được luật, nghị quyết của Quốc hội quy định không phải có giấy phép.

Thời hạn 07 năm áp dụng với dự án nhóm I và cơ sở cũ có tiêu chí như nhóm I; đối tượng khác là 10 năm (khoản 4 Điều 40). Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phép, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an (Điều 41).

Question 5

Cơ sở sản xuất, kinh doanh không phải có giấy phép môi trường thì có phải đăng ký môi trường không, đăng ký ở đâu và khi nào?

Accepted Answer

Có, nếu có phát sinh chất thải và không thuộc trường hợp không phải đăng ký. Dự án, cơ sở không thuộc diện giấy phép môi trường vẫn phải đăng ký môi trường nếu thuộc khoản 1 Điều 49 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH), trừ trường hợp không phải đăng ký. Nơi tiếp nhận là Ủy ban nhân dân cấp xã.

Đối tượng gồm dự án đầu tư có phát sinh chất thải và cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoạt động trước khi Luật có hiệu lực, có phát sinh chất thải. Không phải đăng ký khi thuộc một trong các trường hợp:

- Dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, an ninh;
- Không phát sinh chất thải hoặc chỉ phát sinh khối lượng nhỏ, được xử lý tại chỗ hoặc quản lý theo quy định của chính quyền địa phương;
- Dự án không phải đăng ký theo luật, nghị quyết của Quốc hội;
- Đối tượng khác, quy định tại Phụ lục XVI theo Điều 12 Nghị định 48/2026/NĐ-CP.

Theo Điều 49, Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận trực tiếp, qua bưu điện hoặc dịch vụ công trực tuyến. Dự án không phải đánh giá tác động môi trường đăng ký trước khi được cấp giấy phép xây dựng, hoặc trước khi xả chất thải nếu không cần giấy phép xây dựng. Dự án thuộc diện đánh giá tác động môi trường đăng ký trước khi vận hành chính thức. Thay đổi nội dung đã đăng ký thì phải đăng ký lại trước khi thay đổi. Cơ sở hoạt động trước khi Luật có hiệu lực phải đăng ký trong thời hạn 24 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực thi hành.

Question 6

Xả nước thải ra sông, kênh, rạch có cần xin giấy phép xả thải không?

Accepted Answer

Không có giấy phép xả nước thải riêng; nội dung cho phép xả thải nằm trong giấy phép môi trường theo Điều 3, Điều 40 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH). Giấy phép ghi nguồn phát sinh, lưu lượng xả tối đa, dòng nước thải, chất ô nhiễm và giá trị giới hạn, vị trí, phương thức xả, nguồn tiếp nhận.

Dự án có phát sinh chất thải không thuộc diện giấy phép phải đăng ký môi trường theo khoản 1 Điều 49, trừ các trường hợp không phải đăng ký tại khoản 2 Điều 49.

Theo Điều 8, Điều 22 Luật Tài nguyên nước 28/2023/QH15, cấm xả nước thải vào nguồn nước dưới đất. Nước thải xả vào nguồn nước mặt phải đạt quy chuẩn phù hợp chức năng nguồn nước và tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường.

Theo khoản 3 Điều 86 Luật Bảo vệ môi trường, cơ sở nằm ngoài khu đô thị, khu dân cư tập trung, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp mà không kết nối được vào hệ thống phải thu gom, xử lý đáp ứng yêu cầu trước khi thải. Theo khoản 4 Điều 86, nước thải sinh hoạt của tổ chức, hộ gia đình ở khu dân cư không tập trung phải được thu gom, xử lý tại chỗ.

Giấy phép xả nước thải vào nguồn nước, vào công trình thủy lợi đã cấp theo quy định cũ được dùng đến hết hạn và là một phần của giấy phép môi trường (Điều 171).

Question 7

Hộ gia đình khoan giếng lấy nước ngầm để dùng có phải xin phép hay đăng ký không?

Accepted Answer

Hộ gia đình khai thác nước dưới đất cho sinh hoạt của mình phải kê khai để quản lý theo khoản 4 Điều 52 Luật Tài nguyên nước 28/2023/QH15.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã tiếp nhận kê khai (Điều 53). Theo Điều 25 Nghị định 54/2024/NĐ-CP, thông tin kê khai gồm tên chủ hộ, vị trí, loại hình, số lượng, chiều sâu giếng, lượng nước và chế độ khai thác. Khi chưa có ứng dụng kê khai, hộ gia đình kê khai và nộp cho Ủy ban nhân dân cấp xã.

Khai thác cho mục đích khác, ngoài trường hợp tại điểm a khoản 3 Điều 52 và sinh hoạt của hộ gia đình, có quy mô không vượt quá 10 m³/ngày đêm phải đăng ký theo Điều 8 Nghị định 54. Theo Điều 2 Nghị định 23/2026/NĐ-CP, trường hợp chưa có ứng dụng đăng ký, việc đăng ký phải thực hiện trước khi xây dựng công trình. Quy mô lớn hơn mức đăng ký phải có giấy phép khai thác và giấy phép thăm dò nước dưới đất theo khoản 1 Điều 52 Luật Tài nguyên nước, khoản 3 Điều 8 Nghị định 54/2024/NĐ-CP.

Theo Điều 31 Luật Tài nguyên nước, người khoan phải có giấy phép hành nghề khoan nước dưới đất; giếng hỏng, không dùng nữa phải trám lấp. Việc khai thác có thể bị hạn chế tại vùng cấm, vùng hạn chế do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố.

Question 8

Bơm nước sông, suối, kênh để tưới ruộng, nuôi cá có phải xin giấy phép khai thác nước không?

Accepted Answer

Tùy quy mô. Bơm nước mặt cho nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản phải xác định quy mô và trường hợp khai thác để đăng ký, cấp phép theo Điều 52 Luật Tài nguyên nước 28/2023/QH15.

Với công trình khai thác nước mặt khác cho các mục đích này:

- Quy mô không vượt quá 0,1 m³/giây: không phải kê khai, đăng ký, cấp phép (Điều 52 và Điều 7 Nghị định 54/2024/NĐ-CP);
- Quy mô lớn hơn 0,1 m³/giây đến 0,5 m³/giây: phải đăng ký (Điều 2 Nghị định 23/2026/NĐ-CP);
- Ngoài trường hợp không phải cấp phép và trường hợp phải kê khai, đăng ký thì phải có giấy phép (Điều 8 Nghị định 54/2024/NĐ-CP).

Lấy nước mặt trực tiếp từ hồ chứa, đập dâng thủy lợi, thủy điện, hệ thống kênh thủy lợi, thủy điện thuộc điều kiện tại điểm b khoản 3 Điều 8 thì phải cấp phép theo nghị định này, được sửa bởi Điều 2 Nghị định 23/2026/NĐ-CP. Nước từ công trình thủy lợi dùng nuôi trồng thủy sản được tính chung cho sản xuất nông nghiệp. Công trình thuộc diện cấp phép phải được cấp phép trước khi xây dựng.

Sử dụng mặt nước trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi thực hiện theo pháp luật về thủy lợi, theo điểm k khoản 3 Điều 52 Luật Tài nguyên nước.

Question 9

Chặt cây gỗ trồng trong vườn nhà để bán có phải xin phép không?

Accepted Answer

Khai thác gỗ vườn nhà, cây gỗ trồng phân tán do chủ tự đầu tư hoặc được Nhà nước hỗ trợ không phải trình phê duyệt phương án khai thác, nhưng vẫn phải lập và gửi hồ sơ theo Điều 6 Thông tư 26/2025/TT-BNNMT, được sửa bởi Điều 20 Thông tư 84/2025/TT-BNNMT.

Trình tự với hộ gia đình, cá nhân:

- Lập phương án khai thác theo Mẫu số 08 Phụ lục II;
- Trước khi khai thác, gửi 01 bản chính phương án đến cơ quan Kiểm lâm sở tại để giám sát;
- Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày hoàn thành khai thác, gửi bản chính Bảng kê lâm sản đến cơ quan này.

Theo Điều 5 Thông tư 26/2025/TT-BNNMT, chủ lâm sản lập Bảng kê lâm sản khi bán, chuyển giao quyền sở hữu, vận chuyển lâm sản trong cùng một lần. Theo Điều 8 thông tư này, hồ sơ gỗ cây vườn nhà tự đầu tư là bản chính Bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập, hoặc bản có xác nhận của Kiểm lâm nếu chủ tự đề nghị. Gỗ thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm hoặc Phụ lục của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp phải có xác nhận của Kiểm lâm sở tại.

Question 10

Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu hàng hóa có bao bì phải thực hiện trách nhiệm tái chế như thế nào?

Accepted Answer

Nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế phải tái chế theo tỷ lệ, quy cách bắt buộc. Họ được tự tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam theo Điều 54 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH).

Theo Điều 77 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, sửa bởi Điều 1 Nghị định 05/2025/NĐ-CP, bao bì thuộc diện này là bao bì thương phẩm trực tiếp và bao bì ngoài của các nhóm hàng được quy định; bao bì kẹo cao su không thuộc diện. Nhà sản xuất, nhập khẩu là tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về chất lượng và ghi nhãn hàng hóa tại Việt Nam.

Không phải thực hiện trách nhiệm tái chế trong các trường hợp:

- Hàng xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, phục vụ nghiên cứu, học tập, thử nghiệm;
- Nhà sản xuất, nhập khẩu có doanh thu bán sản phẩm thuộc khoản 2 Điều 77 dưới 30 tỷ đồng/năm;
- Nhà sản xuất tự thu hồi, đóng gói tiếp với tỷ lệ bằng hoặc cao hơn tỷ lệ bắt buộc.

Theo Điều 1 Nghị định 05/2025/NĐ-CP, tự tái chế thì phải đăng ký kế hoạch, báo cáo kết quả trước ngày 31/3 hằng năm. Theo Điều 54, đóng quỹ thì không phải đăng ký kế hoạch, nhưng phải kê khai trước ngày 31/3 và nộp tiền trước ngày 20/4 hằng năm theo khoản 3 Điều 81 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, sửa bởi Điều 1 Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

Question 11

Chủ đầu tư khu đô thị, khu dân cư mới, khu công nghiệp có bắt buộc xây hệ thống thu gom, xử lý nước thải riêng không?

Accepted Answer

Có. Đô thị, khu dân cư tập trung mới và khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp phải có hệ thống thu gom, xử lý nước thải riêng biệt với hệ thống thoát nước mưa, trừ trường hợp đặc thù do Chính phủ quy định, theo Điều 86 Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 (văn bản hợp nhất 98/VBHN-VPQH).

Theo Điều 57, hệ thống của khu đô thị, khu dân cư tập trung phải đồng bộ, phù hợp quy hoạch được phê duyệt; chủ dự án có trách nhiệm thực hiện. Khu đã hình thành trước ngày 01/01/2022 mà không bố trí được quỹ đất thì thực hiện theo điểm c khoản 5 Điều 86. Theo Điều 86, nước thải sinh hoạt của tổ chức, hộ gia đình trong khu phải được thu gom, đấu nối vào hệ thống.

Theo Điều 51, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung bảo đảm nước sau xử lý đáp ứng yêu cầu; các khu có thể kết hợp dùng chung hệ thống xử lý tập trung. Chủ đầu tư hạ tầng phải thu gom, đấu nối nước thải các cơ sở trong khu vào hệ thống. Khu đã hoạt động trước ngày 01/01/2022 chưa có hệ thống xử lý tập trung mà các cơ sở trong khu đã có hệ thống xử lý nước thải đáp ứng yêu cầu thì được miễn theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; dự án đầu tư trong khu vẫn phải có hệ thống xử lý nước thải đạt yêu cầu.

Theo Điều 87, công suất xử lý phải phù hợp lượng nước thải phát sinh tối đa; hệ thống phải vận hành đúng quy trình, có kế hoạch ứng phó sự cố.

Question 12

Hành lang bảo vệ nguồn nước rộng bao nhiêu mét, xây nhà sát bờ sông, kênh, rạch có được không?

Accepted Answer

Không có một khoảng cách chung để xác định được xây nhà sát bờ sông, kênh, rạch hay không; hành lang bảo vệ nguồn nước tùy chức năng và phạm vi được phê duyệt.

Theo Điều 23 Luật Tài nguyên nước 28/2023/QH15, nguồn nước thuộc danh mục do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố mới phải lập hành lang. Theo Điều 24 Nghị định 53/2024/NĐ-CP, phạm vi tính từ mép bờ như sau:

- Chống sạt lở, lấn chiếm: không nhỏ hơn 10 m với đoạn chảy qua đô thị, khu dân cư tập trung hoặc nơi được quy hoạch xây dựng các khu này; không nhỏ hơn 05 m với đoạn không chảy qua đô thị, khu dân cư tập trung;
- Chống ô nhiễm, suy thoái: tương ứng không nhỏ hơn 20 m và 15 m;
- Bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh: không nhỏ hơn 30 m hoặc gồm toàn bộ vùng đất ngập nước ven bờ.

Hành lang có nhiều chức năng thì lấy phạm vi tối thiểu rộng nhất. Theo khoản 7, khoản 8 Điều 24, đoạn có đê, đường, công trình hạ tầng thì hành lang không vượt chỉ giới hành lang bảo vệ đê hoặc hành lang an toàn công trình; kênh, mương thuộc công trình thủy lợi theo mốc chỉ giới bảo vệ công trình. Theo Điều 1 Nghị định 23/2026/NĐ-CP, đoạn đã kè hoặc không đủ phạm vi tối thiểu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phạm vi.

Khoản 6 Điều 8 Luật Tài nguyên nước cấm xây nhà, công trình trong hành lang gây sạt lở bờ. Việc xây nhà còn phụ thuộc pháp luật đất đai, xây dựng.

Tài nguyên và môi trường

Lĩnh vực khác