Hỏi đáp pháp luật: Tư pháp và hộ tịch

Question 1

Muốn đổi tên, đổi họ cho con thì cần điều kiện gì và làm ở đâu?

Accepted Answer

Đổi họ, tên cho con phải có căn cứ theo Điều 27, Điều 28 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13. Người yêu cầu có thể lựa chọn nộp hồ sơ tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú), theo Điều 4, khoản 1 Điều 5 Nghị định 120/2025/NĐ-CP.

Một số căn cứ thường gặp như sau; các trường hợp khác nêu tại khoản 1 Điều 27 và khoản 1 Điều 28 Bộ luật Dân sự:
- Có thể yêu cầu đổi tên khi việc sử dụng tên gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự, quyền, lợi ích hợp pháp của người đó (điểm a khoản 1 Điều 28).
- Con đẻ được đổi từ họ cha đẻ sang họ mẹ đẻ hoặc ngược lại (điểm a khoản 1 Điều 27).

Đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi phải được cha, mẹ đồng ý và thể hiện rõ trong Tờ khai, theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Con từ đủ 9 tuổi trở lên thì còn phải có sự đồng ý của chính người đó (khoản 2 Điều 27, khoản 2 Điều 28 Bộ luật Dân sự).

Thời hạn giải quyết là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờ; nếu cần xác minh thì kéo dài thêm không quá 03 ngày làm việc, theo khoản 2 Điều 28 Luật Hộ tịch 60/2014/QH13. Việc đổi tên không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự đã xác lập theo tên cũ (khoản 3 Điều 28 Bộ luật Dân sự).

Question 2

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân có giá trị trong bao lâu?

Accepted Answer

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân có giá trị 6 tháng kể từ ngày cấp, theo khoản 1 Điều 23 Nghị định 123/2015/NĐ-CP. Giấy không có giá trị khi dùng vào mục đích khác với mục đích ghi trong giấy (khoản 3 Điều này).

Giấy được dùng để kết hôn tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài ở nước ngoài hoặc dùng vào mục đích khác, theo khoản 2 Điều 23 được sửa bởi khoản 7 Điều 2 Nghị định 07/2025/NĐ-CP.

Khi đăng ký kết hôn trong nước, cơ quan đăng ký hộ tịch tra cứu thông tin tình trạng hôn nhân trên cơ sở dữ liệu, theo khoản 5 Điều 3 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, được bổ sung bởi điểm c khoản 3 Điều 2 Nghị định 07/2025/NĐ-CP. Nếu không tra cứu được do chưa có thông tin trong cơ sở dữ liệu, cơ quan đăng ký hộ tịch đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người yêu cầu thường trú hoặc nơi đã đăng ký kết hôn xác minh, cung cấp thông tin.

Giấy do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cấp; người không có nơi thường trú thì nơi tạm trú cấp (khoản 1 Điều 21). Khi xin cấp lại vì giấy hết hạn hoặc để dùng vào mục đích khác, người yêu cầu phải nộp lại giấy đã cấp (khoản 6 Điều 22).

Question 3

Có được mời công chứng viên đến nhà để công chứng không?

Accepted Answer

Có thể công chứng tại nhà nếu người yêu cầu thuộc trường hợp được công chứng ngoài trụ sở theo Điều 46 Luật Công chứng 46/2024/QH15 và Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP. Nguyên tắc chung là công chứng tại trụ sở tổ chức hành nghề công chứng (khoản 1 Điều 46).

Khoản 2 Điều này cho phép công chứng ngoài trụ sở khi người yêu cầu:
- Lập di chúc tại chỗ ở theo Bộ luật Dân sự.
- Không thể đi lại vì lý do sức khỏe, đang điều trị nội trú hoặc bị cách ly theo chỉ định của cơ sở y tế.
- Đang bị tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù hoặc bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính.
- Có lý do chính đáng khác.

Lý do chính đáng khác, theo khoản 1 Điều 43 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, gồm:
- Phụ nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi.
- Người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người có khó khăn trong việc đi lại.
- Người đang làm nhiệm vụ hoặc công việc được giao mà việc rời vị trí sẽ ảnh hưởng đến nhiệm vụ, công việc, chức trách.
- Bất khả kháng, trở ngại khách quan.

Địa điểm công chứng ngoài trụ sở phải có địa chỉ cụ thể và phù hợp với lý do yêu cầu (khoản 2 Điều 43).

Question 4

Bản sao chứng thực có thời hạn sử dụng không? Có phải 6 tháng là hết giá trị?

Accepted Answer

Nghị định 23/2015/NĐ-CP không đặt thời hạn sử dụng cho bản sao chứng thực, do đó không có quy tắc chung 6 tháng. Tuy nhiên, thủ tục cụ thể do pháp luật chuyên ngành quy định có thể yêu cầu giấy tờ được cấp hoặc chứng thực trong một thời hạn nhất định.

Bản sao chứng thực từ bản chính có giá trị thay bản chính đã dùng để đối chiếu trong giao dịch, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (khoản 2 Điều 3).

Trách nhiệm của nơi tiếp nhận theo Điều 6, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP:
- Pháp luật chỉ yêu cầu bản sao: cơ quan tiếp nhận không được đòi bản sao có chứng thực; chỉ được yêu cầu bản chính hoặc bản sao từ sổ gốc để đối chiếu, hoặc xác minh khi có căn cứ bản sao giả mạo, bất hợp pháp.
- Pháp luật yêu cầu bản sao từ sổ gốc hoặc bản sao có chứng thực: không được yêu cầu xuất trình bản chính, trừ khi có căn cứ giả mạo.
- Pháp luật quy định giấy tờ được cấp dưới dạng bản điện tử: phải tiếp nhận, sử dụng bản điện tử, không được yêu cầu bản giấy hoặc bản sao có chứng thực; trừ trường hợp có căn cứ cho rằng bản điện tử giả mạo, bất hợp pháp thì phải xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Chứng thực bản sao không phụ thuộc nơi cư trú và có thể thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng (Điều 5).

Question 5

Khởi kiện vụ án dân sự thì nộp đơn ở Tòa án nào?

Accepted Answer

Đơn khởi kiện được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo Điều 35, Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13. Vụ việc thuộc thẩm quyền Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế có quy định riêng, theo Điều 4, Điều 62 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 34/2024/QH15, sửa đổi bởi Điều 1 Luật 81/2025/QH15.

Với tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, Điều 39 xác định Tòa án như sau:
- Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc nếu bị đơn là cá nhân, hoặc nơi bị đơn có trụ sở nếu là cơ quan, tổ chức.
- Các đương sự có thể thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở giải quyết.
- Nếu đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền; hai cách xác định trên không áp dụng.

Điều 40 Bộ luật này còn cho nguyên đơn quyền chọn Tòa án trong một số trường hợp khác. Ví dụ, nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn, nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết.

Theo Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, phạm vi lãnh thổ của từng Tòa án được xác định tại Phụ lục; vụ việc phá sản, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ có phạm vi riêng.

Question 6

Đơn khởi kiện vụ án dân sự phải có những nội dung gì và nộp kèm giấy tờ gì?

Accepted Answer

Đơn khởi kiện phải có các nội dung chính và kèm tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, theo Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13.

Các nhóm nội dung của đơn gồm:
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Tên Tòa án nhận đơn.
- Thông tin người khởi kiện.
- Thông tin người được bảo vệ quyền lợi.
- Thông tin người bị kiện.
- Thông tin người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
- Quyền lợi bị xâm phạm và yêu cầu cụ thể.
- Người làm chứng, nếu có.
- Danh mục tài liệu, chứng cứ.

Không rõ nơi cư trú, làm việc hoặc trụ sở của người bị kiện thì ghi địa chỉ cuối cùng. Người khởi kiện vì lý do khách quan không thể nộp đủ chứng cứ thì phải nộp tài liệu, chứng cứ hiện có.

Theo Điều 190 Bộ luật này, đơn được nộp trực tiếp, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án, nếu có. Đơn thiếu nội dung thì người khởi kiện sửa, bổ sung trong thời hạn do Thẩm phán ấn định, không quá 01 tháng; trường hợp đặc biệt có thể gia hạn không quá 15 ngày (Điều 193).

Question 7

Không đồng ý bản án dân sự sơ thẩm thì được kháng cáo trong bao nhiêu ngày?

Accepted Answer

Thời hạn kháng cáo bản án dân sự sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án, theo Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13; với vụ án giải quyết theo thủ tục rút gọn là 07 ngày (khoản 1 Điều 322).

Người có quyền kháng cáo gồm đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện (Điều 271).

Cách tính thời hạn theo Điều 273:
- Người không có mặt tại phiên tòa hoặc khi tuyên án mà có lý do chính đáng: tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết.
- Người đã tham gia phiên tòa nhưng vắng mặt khi tuyên án không có lý do chính đáng: vẫn tính từ ngày tuyên án.
- Gửi đơn qua dịch vụ bưu chính: ngày kháng cáo căn cứ vào dấu của tổ chức dịch vụ bưu chính nơi gửi trên phong bì.

Kháng cáo quá hạn do Hội đồng ba Thẩm phán của Tòa án cấp phúc thẩm xem xét chấp nhận hoặc không chấp nhận; người kháng cáo phải trình bày lý do quá hạn (Điều 275, khoản 2 Điều 274). Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự không bị kháng cáo (khoản 1 Điều 213).

Question 8

Vụ án dân sự nào được giải quyết theo thủ tục rút gọn và thời hạn là bao lâu?

Accepted Answer

Vụ án đủ điều kiện tại Điều 317 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 được giải quyết theo thủ tục rút gọn. Theo Điều 318, quyết định đưa vụ án ra xét xử được ban hành trong thời hạn không quá 01 tháng từ ngày thụ lý, và phiên tòa mở trong 10 ngày từ ngày ra quyết định.

Điều kiện áp dụng gồm:
- Vụ án có tình tiết đơn giản, quan hệ pháp luật rõ ràng, đương sự thừa nhận nghĩa vụ; chứng cứ đầy đủ, đủ căn cứ giải quyết, Tòa án không phải thu thập thêm.
- Các đương sự có địa chỉ cư trú, trụ sở rõ ràng.
- Không có đương sự cư trú ở nước ngoài, tài sản tranh chấp ở nước ngoài, trừ trường hợp đương sự ở nước ngoài và ở Việt Nam thỏa thuận đề nghị giải quyết rút gọn, hoặc các đương sự đã xuất trình chứng cứ về quyền sở hữu hợp pháp tài sản và thỏa thuận thống nhất việc xử lý tài sản.

Riêng vụ án bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có giá trị giao dịch dưới 100 triệu đồng áp dụng khoản 2 Điều 70 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 19/2023/QH15, theo khoản 5 Điều 317; vụ án này được giải quyết rút gọn mà không phải đáp ứng các điều kiện tại khoản 1 Điều 317.

Theo Điều 322, thời hạn kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm rút gọn là 07 ngày từ ngày tuyên án. Với đương sự không có mặt tại phiên tòa, thời hạn tính từ ngày bản án, quyết định được giao cho họ hoặc được niêm yết.

Question 9

Hòa giải tại Tòa án trong vụ án dân sự có bắt buộc không, hòa giải thành thì có kháng cáo được không?

Accepted Answer

Không phải mọi vụ án dân sự đều phải hòa giải; quyết định công nhận sự thỏa thuận không bị kháng cáo, theo Điều 205, Điều 213 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13. Nội dung này nói về hòa giải trong tố tụng dân sự sau khi Tòa án thụ lý vụ án.

Theo Điều 205, Tòa án hòa giải trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, trừ vụ án không được hòa giải, không tiến hành hòa giải được hoặc giải quyết rút gọn; thỏa thuận phải tự nguyện.
- Không được hòa giải: yêu cầu bồi thường thiệt hại đến tài sản Nhà nước và vụ án phát sinh từ giao dịch vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội (Điều 206).
- Không tiến hành hòa giải được: ví dụ một đương sự đề nghị không hòa giải (Điều 207).

Vụ án rút gọn được hòa giải sau khi khai mạc phiên tòa, trừ trường hợp không được hoặc không tiến hành hòa giải được (khoản 3 Điều 320).

Tòa án chỉ công nhận khi các đương sự thỏa thuận được toàn bộ vụ án và hết 07 ngày từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không ai đổi ý (Điều 212). Theo Điều 213, quyết định có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm; chỉ có thể bị kháng nghị giám đốc thẩm nếu có căn cứ cho rằng thỏa thuận do nhầm lẫn, lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.

Question 10

Tòa án trả lại đơn khởi kiện trong những trường hợp nào và có được nộp lại không?

Accepted Answer

Thẩm phán trả lại đơn khởi kiện khi có một trong các căn cứ tại Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13; đương sự được nộp lại đơn trong các trường hợp luật định.

Một số căn cứ trả lại đơn gồm:
- Người khởi kiện không có quyền khởi kiện hoặc không có đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự.
- Chưa có đủ điều kiện khởi kiện.
- Vụ án không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
- Người khởi kiện không sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu của Thẩm phán.
- Người khởi kiện rút đơn.

Quá 07 ngày kể từ ngày nhận giấy báo mà người khởi kiện không nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí cũng là căn cứ trả đơn, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí, hoặc có trở ngại khách quan, sự kiện bất khả kháng (Điều 192, Điều 195).

Khi trả đơn, Thẩm phán phải có văn bản nêu rõ lý do và gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp. Đương sự được nộp lại đơn khi đã có đủ năng lực hành vi tố tụng dân sự, đã có đủ điều kiện khởi kiện hoặc thuộc trường hợp được khởi kiện lại, như yêu cầu ly hôn, thay đổi nuôi con, thay đổi mức cấp dưỡng mà trước đó Tòa án chưa chấp nhận.

Người khởi kiện có quyền khiếu nại trong 10 ngày kể từ ngày nhận văn bản trả lại đơn, theo Điều 194. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết, người khởi kiện có quyền khiếu nại tiếp lên Chánh án Tòa án trên một cấp trực tiếp trong 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định. Quyết định của Chánh án Tòa án trên một cấp trực tiếp là quyết định cuối cùng.

Question 11

Thời hiệu yêu cầu thi hành bản án dân sự là bao lâu?

Accepted Answer

Thời hiệu yêu cầu thi hành án là 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn, theo Điều 34 Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15. Hết thời hiệu, cơ quan thi hành án dân sự từ chối yêu cầu thi hành án.

Có hai trường hợp đặc biệt khi tính thời hiệu:
- Người yêu cầu chứng minh được do tình trạng khẩn cấp, trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng mà không thể yêu cầu đúng hạn thì khoảng thời gian đó không tính vào thời hiệu.
- Không tính thời hiệu khi đương sự yêu cầu thi hành án trở lại sau khi cơ quan thi hành án dân sự đã gửi lại yêu cầu do chưa có điều kiện thi hành.

Yêu cầu thi hành án có thể thực hiện trên môi trường số, nộp đơn trực tiếp, trình bày bằng lời nói hoặc gửi đơn qua bưu điện.

Một số phần bản án, quyết định thuộc diện cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành, không phụ thuộc yêu cầu của đương sự, theo Điều 33 Luật này. Ví dụ: hình phạt tiền, án phí, trả lại tiền, tài sản cho đương sự.

Question 12

Khi nào người phải thi hành án dân sự bị cưỡng chế và có những biện pháp cưỡng chế nào?

Accepted Answer

Người phải thi hành án có điều kiện mà không tự nguyện thi hành sau khi hết thời hạn tự nguyện thì bị cưỡng chế, theo Điều 72 Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15. Thời hạn tự nguyện là 10 ngày kể từ ngày được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án, trừ thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 36).

Khi cần ngăn chặn hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh thi hành án, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên được áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế.

Các biện pháp cưỡng chế theo Điều 71 gồm:
- Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu tiền, xử lý giấy tờ có giá.
- Trừ vào thu nhập.
- Khai thác tài sản.
- Kê biên, xử lý tài sản, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ.
- Giao tài sản, vật, giấy tờ.
- Buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

Khi trừ vào thu nhập, Chấp hành viên phải để lại số tiền bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu cho người phải thi hành án và người được nuôi dưỡng, theo khoản 3 Điều 76. Không tổ chức cưỡng chế từ 22 giờ đến 06 giờ sáng hôm sau, vào ngày nghỉ, ngày lễ và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định (Điều 72).

Question 13

Trường hợp nào được hoãn thi hành án dân sự?

Accepted Answer

Thi hành án dân sự được hoãn khi có một trong các căn cứ tại Điều 46 Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15. Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định hoãn một phần hoặc toàn bộ việc thi hành án trong 05 ngày làm việc kể từ ngày có căn cứ tại khoản 1 Điều 46.

Một số căn cứ hoãn gồm:
- Nghĩa vụ gắn liền với nhân thân hoặc pháp luật quy định không được chuyển giao, mà người phải thi hành án bị bệnh hiểm nghèo, có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp cơ bản trở lên.
- Đương sự thỏa thuận bằng văn bản về việc hoãn, hoặc người được thi hành án có văn bản đề nghị hoãn, trừ trường hợp việc hoãn làm ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba.

Trong thời gian hoãn theo thỏa thuận hoặc theo đề nghị của người được thi hành án, người phải thi hành án không phải chịu lãi chậm thi hành án, trừ thỏa thuận khác.

Người có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm chỉ được yêu cầu hoãn một lần để xem xét kháng nghị nhằm tránh hậu quả không thể khắc phục được. Thời hạn hoãn không quá 03 tháng kể từ ngày ra văn bản yêu cầu hoãn, theo khoản 2 Điều 46. Phần việc đã thi hành xong thì không ra quyết định hoãn.

Question 14

Người phải thi hành án không có tài sản, không có thu nhập thì người được thi hành án làm gì?

Accepted Answer

Người được thi hành án có quyền tự mình hoặc ủy quyền cho người khác xác minh điều kiện thi hành án, và cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án cho cơ quan thi hành án dân sự, theo Điều 37 Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15.

Người phải thi hành án không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho bản thân và người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng, đồng thời không có tài sản để thi hành án, thì thuộc căn cứ xác định chưa có điều kiện thi hành án (Điều 38).

Khi đó, Chấp hành viên phải xác minh lại ít nhất 06 tháng một lần; một số trường hợp áp dụng chu kỳ 01 năm. Trong 10 ngày kể từ ngày nhận văn bản cung cấp thông tin mới, Chấp hành viên phải tiến hành xác minh.

Hết 02 năm kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án, nếu đã xác minh theo quy định mà không có thông tin mới, cơ quan thi hành án dân sự gửi lại yêu cầu thi hành án (Điều 38). Đương sự có quyền yêu cầu thi hành án trở lại khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành; trường hợp này không tính thời hiệu theo Điều 34 Luật này.

Question 15

Phiếu lý lịch tư pháp số 1 và số 2 khác nhau thế nào? Án tích đã được xóa có bị ghi vào phiếu không?

Accepted Answer

Phiếu lý lịch tư pháp số 1 ghi “không có án tích” khi thông tin xóa án tích đã được cập nhật vào Lý lịch tư pháp; Phiếu số 2 vẫn ghi cả án tích đã được xóa.

Theo Điều 42 Luật Lý lịch tư pháp 28/2009/QH12, Phiếu số 1 ghi “có án tích”, tội danh, hình phạt chính, hình phạt bổ sung nếu người bị kết án chưa đủ điều kiện được xóa án tích. Thông tin về cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã chỉ ghi vào phiếu khi có yêu cầu.

Phiếu số 2 ghi án tích đã được xóa, thời điểm xóa, án tích chưa được xóa, chi tiết bản án và họ tên cha, mẹ, vợ, chồng của người được cấp phiếu (Điều 43).

Cá nhân được yêu cầu cấp cả hai loại phiếu của mình; bản điện tử và bản giấy có giá trị pháp lý như nhau (Điều 41). Tuy nhiên, theo khoản 4 Điều 7, cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

Question 16

Xin phiếu lý lịch tư pháp ở đâu, có làm online qua VNeID được không và có nhờ người khác làm thay được không?

Accepted Answer

Phiếu lý lịch tư pháp có thể xin trực tuyến qua Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), hoặc ủy quyền bằng văn bản cho người khác làm thay; người được ủy quyền chỉ nộp trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính.

Theo Điều 44 Luật Lý lịch tư pháp 28/2009/QH12, Công an cấp tỉnh cấp phiếu cho công dân Việt Nam thường trú hoặc tạm trú ở trong nước. Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an cấp phiếu khi không xác định được nơi thường trú hoặc nơi tạm trú của công dân.

Theo Điều 45, yêu cầu được thực hiện trực tuyến qua VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia. Người nước ngoài, người chưa có định danh điện tử có thể nộp trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Hồ sơ gửi qua bưu chính phải kèm chứng thực chữ ký của người yêu cầu. Cá nhân còn có thể yêu cầu cấp phiếu cho cha, mẹ, vợ, chồng, con của mình hoặc người mình giám hộ.

Yêu cầu trực tuyến được cấp phiếu bản điện tử (Điều 48). Khi phiếu điện tử đã được cấp, thông tin lý lịch tư pháp đồng thời hiển thị trên VNeID và có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp (Điều 41).

Question 17

Công ty có được yêu cầu người xin việc nộp phiếu lý lịch tư pháp không?

Accepted Answer

Công ty chỉ được yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp số 1 trong trường hợp pháp luật quy định; không được yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

Theo khoản 5 Điều 7 Luật Lý lịch tư pháp 28/2009/QH12, việc yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu số 1 phải có căn cứ tại luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ. Với tuyển dụng, ngoại lệ này áp dụng cho ngành nghề, vị trí việc làm liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe của cộng đồng; ngoài ra luật còn nêu mục đích bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân trong giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến đối tượng yếu thế trong xã hội. Nội quy công ty hoặc thông tư không thuộc các loại văn bản này.

Theo khoản 4 Điều 7, thông tin và Phiếu lý lịch tư pháp được quản lý, sử dụng theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân nhạy cảm; cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu số 2. Điều 8 cấm sử dụng Phiếu lý lịch tư pháp của người khác trái pháp luật, xâm phạm bí mật đời tư.

Question 18

Giấy tờ nào không được dùng làm bản chính để chứng thực bản sao?

Accepted Answer

Có sáu nhóm bản chính giấy tờ, văn bản không được dùng làm cơ sở để chứng thực bản sao, theo Điều 22 Nghị định 23/2015/NĐ-CP.

- Bản chính bị tẩy xóa, sửa chữa, thêm, bớt nội dung không hợp lệ.
- Bản chính bị hư hỏng, cũ nát, không xác định được nội dung.
- Bản chính đóng dấu mật của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoặc không đóng dấu mật nhưng ghi rõ không được sao chụp.
- Bản chính có nội dung trái pháp luật, đạo đức xã hội và các nội dung khác nêu tại khoản 4, như xuyên tạc lịch sử dân tộc, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân, tổ chức, vi phạm quyền công dân.
- Bản chính do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của nước ngoài cấp, công chứng hoặc chứng nhận chưa được hợp pháp hóa lãnh sự, trừ trường hợp được miễn hợp pháp hóa lãnh sự theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc theo nguyên tắc có đi, có lại (khoản 1 Điều 20).
- Giấy tờ, văn bản do cá nhân tự lập nhưng không có xác nhận và đóng dấu của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Theo khoản 8 Điều 1 Nghị định 280/2025/NĐ-CP, người yêu cầu chứng thực có trách nhiệm xác định giấy tờ cần chứng thực bản sao và không được yêu cầu chứng thực bản sao từ các giấy tờ thuộc sáu nhóm này.

Question 19

Chứng thực chữ ký làm ở đâu, có phải về nơi cư trú không và giấy ủy quyền có chứng thực chữ ký được không?

Accepted Answer

Chứng thực chữ ký không phụ thuộc nơi cư trú; có thể yêu cầu tại Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc tổ chức hành nghề công chứng. Giấy ủy quyền chỉ được chứng thực chữ ký khi không có thù lao, không có nghĩa vụ bồi thường và không liên quan đến chuyển quyền tài sản.

Theo khoản 2 Điều 1 Nghị định 280/2025/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã và công chứng viên có thẩm quyền chứng thực chữ ký.

Theo Điều 25 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, không chứng thực chữ ký trên giấy tờ có nội dung là giao dịch, trừ giấy ủy quyền nêu dưới đây hoặc trường hợp pháp luật có quy định khác. Cụm từ “hợp đồng, giao dịch” tại khoản 4 Điều 25 đã được thay bằng “giao dịch” theo Điều 2 Nghị định 280. Vì vậy, hợp đồng, giao dịch nói chung không được chứng thực chữ ký, trừ ngoại lệ đó. Muốn chứng thực nội dung giao dịch thì phải qua chứng thực giao dịch hoặc công chứng.

Theo điểm d khoản 4 Điều 24 Nghị định 23, giấy ủy quyền được chứng thực chữ ký khi đồng thời:
- Không có thù lao.
- Không có nghĩa vụ bồi thường của bên được ủy quyền.
- Không liên quan đến chuyển quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng bất động sản.

Giấy ủy quyền liên quan đến quyền của người sử dụng đất, nhà ở không chứng thực chữ ký theo trường hợp này. Văn bản đó được chứng thực như giao dịch (cũng không phụ thuộc nơi cư trú theo khoản 2 Điều 1 Nghị định 280) hoặc công chứng.

Cũng không chứng thực chữ ký nếu tại thời điểm chứng thực, người yêu cầu không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình.

Question 20

Có được công chứng hợp đồng mua bán nhà đất ở văn phòng công chứng tỉnh khác không?

Accepted Answer

Không. Tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở ở tỉnh khác nơi có bất động sản không được công chứng hợp đồng mua bán nhà đất.

Theo Điều 44 Luật Công chứng 46/2024/QH15, phạm vi công chứng giao dịch về bất động sản là tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Hợp đồng thế chấp bất động sản cũng theo phạm vi này (Điều 56).

Các trường hợp ngoại lệ gồm:
- Di chúc.
- Văn bản từ chối nhận di sản.
- Văn bản ủy quyền thực hiện quyền đối với bất động sản.
- Thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng về bất động sản.
- Việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này.

Theo khoản 13 Điều 1 và Điều 2 Luật 04/2026/QH16, từ ngày 01/01/2027, thỏa thuận xác lập chế độ tài sản vợ chồng về bất động sản không còn thuộc ngoại lệ. Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng trên toàn quốc sau khi cơ sở dữ liệu công chứng vận hành. Phạm vi toàn quốc không mở ngay từ ngày này.

Question 21

Công chứng di chúc có nhờ người khác đi thay được không? Người lập di chúc không ký được thì sao?

Accepted Answer

Không. Người lập di chúc không được ủy quyền cho người khác đi công chứng thay mà phải tự mình ký hoặc ký và điểm chỉ vào bản di chúc được công chứng. Trường hợp không ký được và không điểm chỉ được thì phải có người làm chứng.

Căn cứ là khoản 1 Điều 58 Luật Công chứng 46/2024/QH15. Theo khoản 2 Điều 49, người làm chứng phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không thuộc trường hợp phải có người làm chứng và không có quyền, lợi ích hoặc nghĩa vụ liên quan đến việc công chứng.

Theo khoản 4 Điều 58, việc sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã công chứng có thể thực hiện tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào. Nếu di chúc trước đang được một tổ chức hành nghề công chứng lưu giữ, người lập di chúc phải thông báo cho tổ chức đó khi sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ.

Theo Điều 44, di chúc liên quan đến bất động sản thuộc ngoại lệ về phạm vi, có thể công chứng ở tỉnh khác nơi có bất động sản.

Question 22

Vi bằng có thay được công chứng không? Mua bán nhà đất bằng vi bằng có hợp pháp không?

Accepted Answer

Không. Vi bằng không thay thế văn bản công chứng, chứng thực khi mua bán nhà đất.

Theo Điều 27 Nghị định 151/2026/NĐ-CP, vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án nhân dân và cơ quan có thẩm quyền xem xét khi giải quyết vụ việc. Vi bằng không thay thế văn bản công chứng, văn bản chứng thực hoặc văn bản hành chính khác. Theo Điều 2, vi bằng ghi nhận sự kiện, hành vi có thật do Thừa hành viên trực tiếp chứng kiến.

Điều 28 không cho phép lập vi bằng để:
- Xác nhận nội dung, việc ký tên trong hợp đồng, giao dịch thuộc phạm vi công chứng, chứng thực.
- Ghi nhận sự kiện, hành vi để chuyển quyền sử dụng, quyền sở hữu đất đai, tài sản không có giấy tờ chứng minh quyền.
- Thực hiện giao dịch trái pháp luật.

Theo Điều 30 Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15, Thừa hành viên được lập vi bằng theo yêu cầu. Luật này có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 (khoản 1 Điều 115), cùng ngày Nghị quyết 107/2015/QH13 về chế định Thừa phát lại hết hiệu lực (khoản 3 Điều 115); chức danh nay là Thừa hành viên (Điều 29). Theo khoản 5 Điều 116, Thừa phát lại được bổ nhiệm trước ngày 01/07/2026 tiếp tục hoạt động nhưng phải đổi thẻ Thừa hành viên trước ngày 01/07/2027.

Question 23

Tiền đặt trước khi tham gia đấu giá tài sản là bao nhiêu và trường hợp nào bị mất tiền đặt trước?

Accepted Answer

Tiền đặt trước chung tối thiểu 5%, tối đa 20% giá khởi điểm; một số loại tài sản có mức riêng, như đất ở giao cho cá nhân tối thiểu 10%, tối đa 50% (tạm thời, đến hết ngày 28/02/2027).

Theo Điều 39 Luật Đấu giá tài sản 01/2016/QH14, mức cụ thể do tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản thỏa thuận. Đất thực hiện dự án đầu tư có mức tối thiểu 10%, tối đa 20%. Khoáng sản, tài sản cho thuê theo đơn giá thuê hằng năm và tần số vô tuyến điện có quy định riêng.

Theo Điều 2, Điều 4 Nghị quyết 66.11/2026/NQ-CP, mức cho đất ở giao cho cá nhân áp dụng từ ngày 06/01/2026 đến hết ngày 28/02/2027, trừ khi quy định tương ứng chấm dứt sớm do luật mới có hiệu lực trước ngày 01/03/2027.

Theo khoản 6 Điều 39, người tham gia đấu giá mất tiền đặt trước khi:
- Không tham dự phiên đấu giá mà không do bất khả kháng.
- Bị truất quyền tham gia đấu giá do vi phạm quy định tại khoản 5 Điều 9 Luật này.
- Từ chối ký biên bản đấu giá.
- Rút lại giá đã trả hoặc giá đã chấp nhận.
- Từ chối kết quả trúng đấu giá.

Quy chế cuộc đấu giá không được thêm trường hợp giữ tiền đặt trước. Nếu trúng đấu giá, tiền đặt trước và lãi (nếu có) chuyển thành tiền đặt cọc để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng; tiền đặt cọc xử lý theo pháp luật dân sự và quy định liên quan. Người không trúng được hoàn tiền và lãi (nếu có) trong 03 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc phiên đấu giá hoặc trong thời hạn khác theo thỏa thuận.

Question 24

Đương sự có được tự mình yêu cầu giám định tư pháp không, và ai trả chi phí giám định?

Accepted Answer

Có, sau khi đã đề nghị người trưng cầu giám định trưng cầu mà không được chấp nhận; trong tố tụng dân sự phải làm trước khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm. Người yêu cầu phải nộp tạm ứng chi phí khi yêu cầu và thanh toán đầy đủ khi nhận kết luận giám định.

Theo khoản 3 Điều 3 Luật Giám định tư pháp 105/2025/QH15, người yêu cầu giám định tư pháp có quyền tự mình yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị người trưng cầu giám định trưng cầu mà không được chấp nhận theo pháp luật về tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính. Với đương sự, khoản 1 Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 quy định cùng quyền này.

Theo Điều 23, khi đáp ứng điều kiện này, người yêu cầu được yêu cầu người giám định, tổ chức giám định thực hiện giám định. Người yêu cầu còn được đề nghị Tòa án triệu tập người, tổ chức đã giám định đến phiên tòa để giải thích, trình bày kết luận.

Khoản 1 Điều 40 giao việc xác định và thanh toán chi phí giám định cho pháp luật về chi phí tố tụng và pháp luật về ngân sách nhà nước. Luật này không xác định bên chịu chi phí cuối cùng giữa các đương sự. Trong vụ việc dân sự, nếu không có thỏa thuận khác, Điều 161 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định: yêu cầu tự giám định có căn cứ thì người thua kiện chịu chi phí; chỉ có căn cứ một phần thì người yêu cầu nộp chi phí phần không có căn cứ.

Theo Điều 27, hồ sơ gửi bên giám định gồm văn bản yêu cầu, hồ sơ yêu cầu giám định và bản sao giấy tờ chứng minh tư cách người yêu cầu. Nếu hồ sơ đang do cơ quan có thẩm quyền giữ, người yêu cầu được yêu cầu cơ quan đó bàn giao cho bên giám định.

Question 25

Hòa giải thành ở thôn, tổ dân phố có giá trị pháp lý không? Bên kia không thực hiện thì làm thế nào?

Accepted Answer

Có. Các bên có trách nhiệm thực hiện thỏa thuận hòa giải thành, và kết quả đó có thể được Tòa án công nhận khi đủ điều kiện. Văn bản hòa giải không tự động có hiệu lực thi hành như bản án.

Căn cứ là khoản 1 Điều 25 Luật Hòa giải ở cơ sở 35/2013/QH13. Theo Điều 24, các bên có thể thỏa thuận lập văn bản hòa giải thành, có chữ ký hoặc điểm chỉ của các bên và của hòa giải viên.

Theo Điều 416, Điều 417 Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13, Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành khi có đủ các điều kiện:
- Các bên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
- Các bên có quyền, nghĩa vụ đối với nội dung thỏa thuận; nếu thỏa thuận liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người thứ ba thì phải được người thứ ba đồng ý.
- Một hoặc cả hai bên có đơn yêu cầu Tòa án công nhận.
- Thỏa thuận hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc người thứ ba.

Theo Điều 418, đơn phải gửi đến Tòa án trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày các bên đạt được thỏa thuận hòa giải thành. Theo khoản 8, khoản 9 Điều 419, quyết định của Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành có hiệu lực thi hành ngay và được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự. Việc Tòa án không công nhận không ảnh hưởng đến nội dung và giá trị pháp lý của kết quả hòa giải. Từ ngày 01/03/2027, Luật 35/2013/QH13 hết hiệu lực và được thay bằng Luật Hòa giải ở cơ sở 16/2026/QH16 (Điều 34), trừ vụ, việc chưa kết thúc hòa giải trước ngày đó (khoản 2 Điều 35).

Tư pháp và hộ tịch

Lĩnh vực khác